Strona Główna


zapomniałeś hasło?

Artykuły
Historia prawa
Prawo za granicą
Słowniki
Polecamy porady
Czyny niedozwolone - czyli elementy odpowiedzialności w prawie cywilnym.

Źródłem zobowiązania powstającego samoistnie jest fakt wyrządzenia szkody.
Podmiot odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym zobowiązany jest do jej naprawienia. Swiadczenie polegające na naprawieniu szkody wynikłej z czynu niedozwolonego jest świadczeniem pierwotnym w stosunku zobowiązaniowym. Znaczy to, że system odpowiedzialności ex delicto (deliktowej), różni się od odpowiedzialności kontraktowej, która jest uruchamiana dopiero w drodze następstwa niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. O ile przy odpowiedzialności kontraktowej wyrządzenie szkody następuje w ramach istniejącego stosunku zobowiązaniowego, a zatem podmiot odpowiedzialny za szkodę jest od razu znany, o tyle w odpowiedzialności deliktowej trzeba dopiero ustalić podmiot odpowiedzialny za wyrządzenie szkody. Delikt to działanie ludzkie i to zawinione. Źródłem odpowiedzialności deliktowej są nie tylko "czyny", rozumiane jako zachowanie się człowieka, ale również inne zdarzenia od woli ludzkiej niezależne, a rodzące obowiązek naprawienia szkody.
Nazwa "czyny niedozwolone" jest uzasadniona jedynie historycznie. Pojęcie to należy do prawa cywilnego, pojęcie zaś "czynu karalnego" do sfery prawa karnego.
W prawie cywilnym przyjmuje się trzy zasady odpowiedzialności deliktowej:
a) zasada winy - uznawana jest za zasadę naczelną. Chodzi w niej o odpowiedzialność za czyny własne jak i cudze, zarówno osób fizycznych jak i prawnych (por.art.415,416 kc)
b) zasada ryzyka - została przyjęta dla niektórych stanów nieco ostrzej traktowanych stanów odpowiedzialności za cudze czyny (por. art. 430 kc).
c) zasada słuszności - która ma charakter zdecydowanie pomocniczy (por. art. 419 kc).

Czyn sprawcy pociągający za sobą odpowiedzialność cywilną oparty jest na szerokim pojęciu winy. Wina jest pojęciem odnoszącym się do sfery zjawisk psychicznych sprawcy, dlatego też określa się ją jako znamie podmiotowe czynu. Pojęcie winy (dolus, culpa) jest jednakowe, zarówno jeśli chodzi o odpowiedzialność deliktowa jak i kontraktową. Różnice dotyczą zakresu odpowiedzialności za winę. O ile w ramach odpowiedzialności umownej jest ona ograniczona do rażącego niedbalstwa, o tyle w ramach odpowiedzialności deliktowej stopień winy ma znaczenie drugorzędne, co oznacza że sprawca szkody odpowiada w razie zaistnienia choćby niedbalstwa (culpa levissima).
W prawie cywilnym mówi się o przesłankach odpowiedzialności w tym sensie, że bez ich istnienia odpowiedzialność nie powstaje. Warunkują one tym samym powstanie obowiązku naprawienia szkody w związku z przepisami deliktowymi.
Wyróżnia się tutaj trzy przesłanki:
a) pierwsza jest szkoda w znaczeniu uszczerbku dóbr osoby poszkodowanej. Zatem gdy nie ma szkody to również nie może być mowy o odpowiedzialności cywilnej. Tym to właśnie różni się między innymi odpowiedzialność deliktowa w prawie cywilnym od odpowiedzialności karnej.
b) szkoda musi być spowodowana przez jakiś fakt (działanie ludzkie lub inne zdarzenie), z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy. Brak lub przerwanie takiego związku wyłącza odpowiedzialność. W przypadku gdy faktu nie da się ustalić, poszkodowany musi sam ponieść ciężar doznanej szkody.
c) pomiędzy szkodą a faktem musi zaistnieć związek przyczynowy. Brak lub przerwanie takiego związku wyłącza odpowiedzialność.

Czynem sprawcy może być zarówno działanie jak i zaniechanie. Subiektywna wadliwość postępowania jest uzależniona od stanu poczytalności sprawcy. Stopnie winy stanowią problem związany z oceną jej w sposób subiektywny przez sąd.
Wyróżnia się w tej materii umyślność (dollus) i niedbalstwo (culpa).
Umyślność polega na zamierzonym podjęciu działania sprzecznego z regułami postępowania, lub na powstrzymaniu się od działania, mimo obowiązku czynnego zachowania się.
Niedbalstwo jest pewnego rodzaju nieumyślnym stopniem winy, które przejawia się w nie dołożeniu przez sprawcę należytej staranności podczas wykonywania zobowiązania.

Najogólniej biorąc, odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego zachodzi wówczas, gdy zdarzenie wyrządzające szkodę nie pozostaje w związku z jakimkolwiek stosunkiem zobowiązaniowym.


Materiały do artykułu zaczerpnięto z Prawa Zobowiązań Witolda Czachórskiego oraz Komentarza do Kodeksu Cywilnego pod red. Gerarda Bieńka.


Przemysław Gogojewicz
Prawnik
[ Wyślij Email ]

Opublikowano 09-28-2003



[ Strona Głowna | Kancelarie | Artukuły | Porady On-line | Praca ]
[ o Adwokat.com | Reklama | Kontakt ]

Copyright © 1997-2009 ADWOKAT.COM
Internetowe Księgarnie


Wydawnictwa


Wasze Opinie